Γιατί ζει ένας όταν όλοι οι άλλοι πεθαίνουν; Η “ζώνη επιβίωσης”, το θαύμα και το Σύνδρομο του Επιζώντα. Η συγκλονιστική περίπτωση του Νίκου Σκουριά

 του Αλέξανδρου Γιατζίδη, Γενικού Διευθυντή ΙΕΚΕΤΥ για το medlabnews.gr iatrikanea

Υπάρχουν συγκλονιστικές ιστορίες ανθρώπων που έμειναν οι μοναδικοί επιζώντες από πολύνεκρες τραγωδίες, φαινόμενο που συχνά χαρακτηρίζεται ως «θαύμα» αλλά συνοδεύεται από το βαρύ «σύνδρομο του επιζώντα»

Μερικές από τις πιο γνωστές περιπτώσεις:

Juliane Koepcke (1971): Η 17χρονη τότε Juliane ήταν η μόνη επιζήσασα από τις 92 άτομα της πτήσης LANSA Flight 508. Έπεσε από ύψος 3 χιλιομέτρων δεμένη στο κάθισμά της μέσα στη ζούγκλα του Αμαζονίου και περπάτησε για 10 ημέρες μέχρι να βρει βοήθεια.

Vesna Vulović (1972): Η αεροσυνοδός που κατέχει το Ρεκόρ Γκίνες για την επιβίωση από πτώση χωρίς αλεξίπτωτο (από τα 33.000 πόδια), μετά από έκρηξη βόμβας σε αεροπλάνο της JAT. Bahia Bakari (2009): Σε ηλικία 12 ετών, ήταν η μόνη που σώθηκε από τη συντριβή αεροσκάφους της Yemenia Airlines στον Ινδικό Ωκεανό, όπου έχασαν τη ζωή τους 152 άτομα. Κρατήθηκε από ένα κομμάτι των συντριμμιών για 13 ώρες στη θάλασσα.

Cecelia Cichan (1987): Ήταν μόλις 4 ετών όταν το αεροπλάνο της Northwest Airlines συνετρίβη στο Ντιτρόιτ. Ήταν η μόνη επιζήσασα ανάμεσα σε 154 επιβαίνοντες, χάνοντας όλη της την οικογένεια στο δυστύχημα. Viswash Kumar Ramesh (2025): Μια πρόσφατη περίπτωση όπου ο 40χρονος Βρετανός ήταν ο μοναδικός επιζών από τη συντριβή αεροσκάφους της Air India με 241 νεκρούς.

Η συγκλονιστική περίπτωση του Νίκου Σκουριά

Η συγκλονιστική περίπτωση του Νίκου Σκουριά, ο οποίος ήταν ο μοναδικός επιζών (μαζί με άλλα 8 άτομα) από τη συντριβή της πτήσης Air Inter Flight 148 στη Γαλλία το 1992. «Ξαφνικά αισθάνθηκα ένα πρώτο ισχυρό τράνταγμα, ακολούθησαν μια σειρά τρανταγμάτων, εκκωφαντικών ήχων, σπινθήρων. Αυτό για κάποια δευτερόλεπτα. Μετά, νεκρική σιγή. Καθόμουν στην τελευταία σειρά, στη θέση 32Β. Το αεροπλάνο είχε προσκρούσει σε βουνό»

Τα βασικά στοιχεία της ιστορίας είναι:

Το δυστύχημα: Στις 20 Ιανουαρίου 1992, ένα Airbus A320 της γαλλικής εταιρείας Air Inter προσέκρουσε στο όρος Mont Sainte-Odile στις Αλσατικές Άλπεις, κοντά στο Στρασβούργο.

Οι απώλειες: Από τους 96 επιβαίνοντες, οι 87 έχασαν τη ζωή τους.

Ο επιζών: Ο Νίκος Σκουριάς, στέλεχος τότε της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βρέθηκε ζωντανός μέσα στα συντρίμμια και στα χιόνια, αρκετές ώρες μετά την πτώση. Όπως έχει περιγράψει ο ίδιος σε συνεντεύξεις του, η σωτηρία του θεωρήθηκε θαύμα, καθώς το αεροπλάνο κόπηκε σε κομμάτια και επικρατούσαν πολικές θερμοκρασίες.

Η καθυστέρηση της διάσωσης: Ένα από τα πιο τραγικά στοιχεία της υπόθεσης ήταν ότι τα σωστικά συνεργεία έκαναν πάνω από 4 ώρες να εντοπίσουν το σημείο της συντριβής, με αποτέλεσμα κάποιοι τραυματίες να υποκύψουν στο ψύχος πριν φτάσει βοήθεια.

Ο κ. Σκουριάς συνέχισε τη ζωή του και την καριέρα του, αποτελώντας μια από τις πιο σπάνιες περιπτώσεις ανθρώπων που «επέστρεψαν» από μια τέτοια ολοκληρωτική καταστροφή.

Η δημόσια συζήτηση σχεδόν πάντα καταλήγει στη λέξη «θαύμα». Όμως η επιστήμη – χωρίς να ακυρώνει το ανθρώπινο βίωμα – δίνει πιο ψύχραιμες, αλλά όχι λιγότερο εντυπωσιακές απαντήσεις.

Στις περιπτώσεις των μοναδικών επιζώντων, η εξήγηση κινείται ανάμεσα στην ψυχρή φυσική και την ανθρώπινη ανάγκη για απόδοση νοήματος στο τυχαίο.

1. Η Επιστημονική/Φυσική Εξήγηση

Δεν υπάρχει μία ενιαία φόρμουλα, αλλά συνδυασμός παραγόντων:

Η Θέση στο Αεροσκάφος: Στατιστικά, οι θέσεις στο πίσω μέρος (πίσω από το φτερό) έχουν ελαφρώς μεγαλύτερα ποσοστά επιβίωσης. Στην περίπτωση του Νίκου Σκουριά, το τμήμα της ατράκτου όπου καθόταν δεν συνετρίβη ολοσχερώς.

Απορρόφηση Ενέργειας: Αντικείμενα όπως καθίσματα, αποσκευές ή ακόμα και η πυκνή βλάστηση (όπως στην Juliane Koepcke) λειτουργούν ως «ζώνες παραμόρφωσης», απορροφώντας την ορμή της πρόσκρουσης.

Η Κατάσταση του Σώματος: Σε ακραίες πτώσεις, το σώμα μπορεί να πέσει σε μια κατάσταση «σοκ» που χαλαρώνει τους μυς, μειώνοντας τα κατάγματα, ή η χαμηλή θερμοκρασία μπορεί να επιβραδύνει τον μεταβολισμό (υποθερμία), διατηρώντας τα ζωτικά όργανα.

2. Η Ψυχολογική Διάσταση

Ο επιζών έρχεται αντιμέτωπος με το Survivor Guilt (Ενοχή του Επιζώντα). Το ερώτημα «Γιατί εγώ;» είναι βασανιστικό. Ψυχολογικά, η επιβίωση συχνά αποδίδεται σε μια «αποστολή» που πρέπει να ολοκληρώσει το άτομο, λειτουργώντας ως μηχανισμός επούλωσης του τραύματος.

3. Η Μεταφυσική Ερμηνεία

Εδώ οι εξηγήσεις ξεφεύγουν από τους νόμους της ύλης:

Πεπρωμένο/Θείο Σχέδιο: Πολλές θρησκείες ερμηνεύουν την επιβίωση ως Θεία Παρέμβαση. Ο ίδιος ο Σκουριάς έχει περιγράψει την εμπειρία του ως κάτι που ξεπερνά τη λογική, αλλάζοντας ολοκληρωτικά την κοσμοθεωρία του.

Συγχρονικότητα: Η θεωρία ότι τίποτα δεν είναι τυχαίο και ότι οι συμπτώσεις (π.χ. μια αλλαγή θέσης την τελευταία στιγμή) είναι σημάδια μιας βαθύτερης τάξης πραγμάτων.

Η Θεωρία των Πιθανοτήτων: Για τους σκεπτικιστές, η μεταφυσική είναι απλώς η δική μας ερμηνεία στο νόμο των μεγάλων αριθμών. Σε εκατομμύρια πτήσεις, στατιστικά κάποια στιγμή κάποιος θα επιζήσει από μια αδύνατη κατάσταση.

«Ένιωθα ότι με τράβηξε η μάνα μου…»

Μαρτυρίες σαν αυτή – συχνές σε επιζώντες, ιδίως όταν έχει προηγηθεί απώλεια αγαπημένου προσώπου – δεν αποτελούν απόδειξη υπερφυσικής παρέμβασης. Στο πλαίσιο οξέος τραύματος και πένθους, ο εγκέφαλος μπορεί να παράγει εξαιρετικά ζωντανές εμπειρίες παρουσίας ή «σωτήριας βοήθειας».

Το βίωμα είναι αληθινό για αυτόν που το ζει. Η αιτιότητα, όμως, εξηγείται από τη βιολογία και την ψυχολογία του τραύματος.

Το Σύνδρομο του Επιζώντα (Survivor Guilt) είναι ένα βαρύ ψυχικό φορτίο όπου το άτομο νιώθει βαθιά ενοχή επειδή εκείνο ζει, ενώ άλλοι –συχνά πιο «άξιοι» στα μάτια του– χάθηκαν.

Πώς το διαχειρίστηκαν οι πρωταγωνιστές:

Η «Αποστολή» Ζωής: Πολλοί, όπως ο Νίκος Σκουριάς, μετατρέπουν το τραύμα σε προσφορά. Ο ίδιος δήλωσε πως μετά το ατύχημα άλλαξε η ιεράρχηση των αξιών του, δίνοντας έμφαση στην ουσία της ζωής και όχι στην καριέρα.

Η Σιωπή και η Απόσυρση: Η Cecelia Cichan (η 4χρονη επιζήσασα του 1987) απέφευγε τη δημοσιότητα για δεκαετίες. Μίλησε πρώτη φορά στο ντοκιμαντέρ "Sole Survivor", εξηγώντας ότι ένιωθε πως ο κόσμος την κοιτούσε σαν «θαύμα», κάτι που την πίεζε να είναι τέλεια.

Η Επιστημονική Εκτόνωση: Η Juliane Koepcke έγινε βιολόγος και επέστρεψε στον Αμαζόνιο για να μελετήσει το περιβάλλον που παραλίγο να την σκοτώσει. Η αυτοβιογραφία της ήταν ο δικός της τρόπος να «κλείσει» τον κύκλο του τρόμου.

Γιατί συμβαίνει αυτό το παράδοξο;

Σύμφωνα με το Psychology Today, ο εγκέφαλος προσπαθεί να επιβάλει λογική στο χάος. Αν νιώθεις ένοχος, σημαίνει ότι πιστεύεις πως είχες κάποιον έλεγχο – κάτι που είναι πιο καθησυχαστικό από το να αποδεχτείς ότι η ζωή και ο θάνατος είναι συχνά θέμα τυχαίας δευτερολέπτων. Τα στάδια της «επόμενης μέρας»:

• Άρνηση: «Δεν μπορεί να συνέβη μόνο σε μένα».
• Κατάθλιψη: Το βάρος των οικογενειών που θρηνούν.
• Ενσωμάτωση: Η αποδοχή ότι η επιβίωση δεν είναι «κλοπή» από τους άλλους, αλλά μια δεύτερη ευκαιρία.

Αν μετά από τέτοιο γεγονός υπάρξουν επίμονη αϋπνία, flashbacks, έντονη αποφυγή, κρίσεις πανικού, ιδέες αυτοκαταστροφής ή λειτουργική έκπτωση, αυτό είναι ένδειξη για κλινική αξιολόγηση (όχι “αδυναμία χαρακτήρα”).

Τελικά, ιστορίες σαν αυτές μας θυμίζουν ότι η διαφορά ανάμεσα στην απόλυτη τραγωδία και το «θαύμα» είναι συχνά θέμα δευτερολέπτων ή λίγων εκατοστών στην άτρακτο. Είτε το πούμε τύχη, είτε πεπρωμένο, το μόνο σίγουρο είναι πως όσοι επέστρεψαν από εκεί που δεν γύρισε κανείς άλλος, δεν είδαν ποτέ ξανά τον κόσμο με τα ίδια μάτια. Ίσως το πραγματικό θαύμα να μην είναι ότι επέζησαν από τη συντριβή, αλλά ότι κατάφεραν να ξαναγεννηθούν μέσα από τις στάχτες της.

από MEDLABNEWS.GR