Λοιπόν, κάτι τέτοιο δεν πρόκειται να συμβεί. Άρα, ποιές είναι οι επιλογές μας;
Το 1978, ο Τσέχος αντικαθεστωτικός Βάτσλαβ Χάβελ, μετέπειτα Πρόεδρος της χώρας, έγραψε ένα δοκίμιο με τίτλο «Η Δύναμη των Ανίσχυρων», και σ’ αυτό έθεσε ένα απλό ερώτημα: Πώς εξασφάλισε την επιβίωσή του το κομμουνιστικό σύστημα;
Η απάντηση που έδωσε ο Χάβελ ξεκίνησε μ’ έναν μανάβη:
Κάθε πρωί, ο μανάβης τοποθετεί μια πινακίδα στη βιτρίνα του: «Εργάτες όλου του κόσμου ενωθείτε». Δεν το πιστεύει. Κανείς δεν το πιστεύει. Αλλά τοποθετεί την πινακίδα ούτως ή άλλως, προκειμένου να αποφύγει τα προβλήματα, να επιδείξει συμμόρφωση, να τα πάει καλά. Και επειδή κάθε καταστηματάρχης σε κάθε δρόμο κάνει το ίδιο, το σύστημα επιβιώνει — όχι μόνο μέσω της βίας, αλλά μέσω της συμμετοχής απλών ανθρώπων σε τελετουργίες που, κατ’ ιδίαν, γνωρίζουν πως είναι ψευδείς.
Ο Χάβελ το ονόμασε αυτό «να ζεις μέσα σ’ ένα ψέμα». Η δύναμη του συστήματος δεν προέρχεται από την αλήθεια του, αλλά από την προθυμία όλων να ενεργούν σαν να ήταν αληθινό. Και η ευθραυστότητά του προέρχεται από την ίδια πηγή. Όταν έστω και ένα άτομο σταματά να υποκρίνεται, όταν ο μανάβης κατεβάζει την πινακίδα του, η ψευδαίσθηση αρχίζει να ραγίζει.
Φίλοι, είναι καιρός οι εταιρείες και οι χώρες να «κατεβάσουν τις πινακίδες τους».
Για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημερούσαν στο πλαίσιο της κατάστασης που ονομάζαμε «Διεθνή Τάξη που βασίζεται σε κανόνες». Ενταχθήκαμε στους θεσμούς της, επαινέσαμε τις αρχές της, επωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Και εξαιτίας αυτής μας της συμπεριφοράς, μπορούσαμε να ακολουθήσουμε εξωτερικές πολιτικές που βασιζόταν σε αξίες υπό την προστασία αυτής της κατάστασης.
Γνωρίζαμε ότι η ιστορία της «Διεθνούς Τάξης που βασίζεται σε κανόνες» ήταν εν μέρει ψευδής, ότι ο ισχυρότερος θα αυτο – εξαιρούνταν όποτε του ήταν βολικό, ότι οι εμπορικοί κανόνες επιβαλλότταν ασύμμετρα και γνωρίζαμε ότι το Διεθνές Δίκαιο εφαρμοζόταν με ποικίλη αυστηρότητα, ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορουμένου ή του θύματος.
Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη και η αμερικανική ηγεμονία, ειδικότερα, βοήθησε στην παροχή δημοσίων αγαθών, ανοιχτών θαλασσίων οδών, ενός σταθερού χρηματοπιστωτικού συστήματος, συλλογικής ασφάλειας και υποστήριξης πλαισίων για την επίλυση διαφορών.
Έτσι, «τοποθετήσαμε την πινακίδα στην βιτρίνα μας». Συμμετείχαμε στις τελετουργίες και σε μεγάλο βαθμό αποφύγαμε να επισημάνουμε τα κενά μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας.
Αυτή η πρακτική, πλέον δεν λειτουργεί.
Επιτρέψτε μου να είμαι ευθύς: Βρισκόμαστε στη μέση μίας ρήξης, όχι μιας μετάβασης.
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, μια σειρά από κρίσεις στα χρηματοοικονομικά, στην υγεία, στην ενέργεια και στην γεωπολιτική έχουν αποκαλύψει τους κινδύνους της ακραίας παγκόσμιας ολοκλήρωσης. Αλλά πιο πρόσφατα, οι μεγάλες δυνάμεις έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν την οικονομική ολοκλήρωση ως όπλο, τους δασμούς ως μόχλευση, τις χρηματοπιστωτικές υποδομές ως μέσα καταναγκασμού, τις αλυσίδες εφοδιασμού ως τρωτά σημεία προς εκμετάλλευση.
Δεν μπορείς να ζεις μέσα στο ψέμα του αμοιβαίου οφέλους μέσω της ολοκλήρωσης, όταν η ολοκλήρωση γίνεται η πηγή της υποταγής σου.
Οι πολυμερείς θεσμοί στους οποίους έχουν βασιστεί οι μεσαίες δυνάμεις – ο ΠΟΕ, ο ΟΗΕ, η Διάσκεψη των Μερών (COP), η ίδια η αρχιτεκτονική της συλλογικής επίλυσης προβλημάτων – απειλούνται. Ως αποτέλεσμα, πολλές χώρες καταλήγουν στα ίδια συμπεράσματα, ότι δλδ. οφείλουν να αναπτύξουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία στην ενέργεια, στα τρόφιμα, στα κρίσιμα ορυκτά, στις αλυσίδες χρηματοδότησης και εφοδιασμού. Και αυτή τους η παρόρμηση είναι κατανοητή.
Μια χώρα που δεν μπορεί να τραφεί, να τροφοδοτηθεί σε καύσιμα ή να αμυνθεί έχει λίγες επιλογές. Όταν οι κανόνες δεν σε προστατεύουν πλέον, πρέπει να προστατεύσεις τον εαυτό σου.
Αλλά ας είμαστε ξεκάθαροι για το πού οδηγεί αυτό: Ένας κόσμος περιχαρακωμένων φρουρίων θα είναι φτωχότερος, πιο εύθραυστος και λιγότερο βιώσιμος.
Και υπάρχει μια ακόμη αλήθεια: Εάν οι μεγάλες δυνάμεις εγκαταλείψουν ακόμη και την προσποίηση του σεβασμού σε κανόνες και αξίες – ώστε να επιδιώξουν ανεμπόδιστα την ισχύ και τα συμφέροντά τους – τα κέρδη από το προηγούμενο πλέγμα συναλλαγών θα αναπαραχθούν δυσκολότερα.
Οι χώρες – ηγεμόνες δεν μπορούν να δημιουργούν συνεχώς έσοδα από τις σχέσεις τους. Οι σύμμαχοι θα διαφοροποιηθούν για να αντισταθμίσουν την αβεβαιότητα. Θα εξαγοράσουν ασφάλεια, θα αυξήσουν τις επιλογές τους προκειμένου να ανοικοδομήσουν την κυριαρχία τους – κυριαρχία που κάποτε βασιζόταν σε κανόνες, αλλά θα βασίζεται όλο και περισσότερο στην ικανότητα αντοχής στην πίεση.
Σε αυτό τον χώρο, όλοι γνωρίζουμε πως αυτή είναι μία κλασική περίπτωση διαχείρισης κινδύνου. Η διαχείριση κινδύνου έχει ένα τίμημα, αλλά το κόστος της στρατηγικής αυτονομίας, της κυριαρχίας, μπορεί επίσης να μοιραστεί. Οι συλλογικές επενδύσεις στην ανθεκτικότητα είναι φθηνότερες από το να χτίζει ο καθένας τα δικά του φρούρια. Τα κοινά πρότυπα μειώνουν τον κατακερματισμό. Η συμπληρωματικότητα δημιουργεί θετικό άθροισμα.
Το ερώτημα για τις μεσαίες δυνάμεις, όπως ο Καναδάς, δεν είναι το εάν θα προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα – αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να πράξουμε.
Το ερώτημα είναι αν θα προσαρμοστούμε χτίζοντας απλώς υψηλότερα τείχη ή αν μπορούμε να πράξουμε κάτι πιο φιλόδοξο.
Τώρα, ο Καναδάς ήταν από τις πρώτες χώρες που άκουσαν το κάλεσμα αφύπνισης, οδηγώντας μας στο να αλλάξουμε ριζικά τη στρατηγική μας στάση. Οι Καναδοί γνωρίζουν ότι η παλιά, άνετη υπόθεση πως η γεωγραφία και η συμμετοχή μας σε συμμαχίες θα μας προσέφεραν αυτόματα ευημερία και ασφάλεια, δεν ισχύει πλέον. Και η νέα μας προσέγγιση βασίζεται σε αυτό που ο Φινλανδός Πρόεδρος Αλεξάντερ Στουμπ, ονόμασε «ρεαλισμό που βασίζεται σε αξίες».
Ή, για να το θέσω διαφορετικά, στοχεύουμε στο να δρούμε στο πλαίσιο αρχών και, ταυτόχρονα, να είμαστε ρεαλιστές. Δεσμευμένοι στις θεμελιώδεις αξίες, στην κυριαρχία, στην εδαφική ακεραιότητα, στην απαγόρευση της χρήσης βίας εκτός από περιπτώσεις που συνάδουν με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Και ρεαλιστές στην αναγνώριση ότι η πρόοδος είναι συχνά σταδιακή, ότι τα συμφέροντα αποκλίνουν, ότι δεν θα μοιράζονται όλοι οι εταίροι όλες τις αξίες μας.
Έτσι, εμπλεκόμεθα ευρέως, στρατηγικά, με τα μάτια μας ανοιχτά. Αντιμετωπίζουμε ενεργά τον κόσμο όπως είναι, δεν περιμένουμε την δημιουργία ενός κόσμου στον οποίο επιθυμούμε να βρισκόμαστε.
Προσαρμόζουμε τις σχέσεις μας έτσι ώστε το βάθος τους να αντικατοπτρίζει τις αξίες μας και δίνουμε προτεραιότητα στην ευρεία εμπλοκή για να μεγιστοποιήσουμε την επιρροή μας, δεδομένης της ρευστότητας του κόσμου αυτή τη στιγμή, των κινδύνων που αυτή θέτει και των διακυβευμάτων για το τι θα ακολουθήσει.
Και δεν βασιζόμαστε πλέον μόνο στη δύναμη των αξιών μας, αλλά και στην αξία της δύναμής μας.
Χτίζουμε αυτή τη δύναμη εντός της χώρας. Από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά της η κυβέρνησή μου, έχουμε μειώσει τους φόρους επί των εισοδημάτων, επί των κεφαλαιακών κερδών και των επιχειρηματικών επενδύσεων. Έχουμε καταργήσει όλα τα ομοσπονδιακά εμπόδια στο διαεπαρχιακό εμπόριο. Επιταχύνουμε τις επενδύσεις 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων στην ενέργεια, στην τεχνητή νοημοσύνη, στα κρίσιμα ορυκτά, στους νέους εμπορικούς διαδρόμους και πέραν αυτών. Διπλασιάζουμε τις αμυντικές μας δαπάνες μέχρι το τέλος αυτής της δεκαετίας και το κάνουμε αυτό με τρόπους που ενισχύουν τις εγχώριες βιομηχανίες μας. Και διαφοροποιούμαστε γρήγορα στο εξωτερικό.
Έχουμε συμφωνήσει σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική συνεργασία με την ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της ένταξης στο SAFE, τις ευρωπαϊκές ρυθμίσεις για τις αμυντικές προμήθειες. Έχουμε υπογράψει 12 άλλες συμφωνίες εμπορίου και ασφάλειας σε τέσσερις ηπείρους σε έξι μήνες.
Τις τελευταίες ημέρες, έχουμε συνάψει νέες στρατηγικές συνεργασίες με την Κίνα και το Κατάρ. Διαπραγματευόμαστε συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με την Ινδία, τον ASEAN, την Ταϊλάνδη, τις Φιλιππίνες και τη Mercosur.
Κάνουμε και κάτι ακόμη: για να βοηθήσουμε στην επίλυση παγκόσμιων προβλημάτων, επιδιώκουμε μεταβλητή γεωμετρία. Με άλλα λόγια, διαφορετικούς συνασπισμούς για διαφορετικά ζητήματα που βασίζονται σε κοινές αξίες και συμφέροντα. Έτσι, όσον αφορά στην Ουκρανία, είμαστε βασικό μέλος του Συνασπισμού των Προθύμων και ένας από τους μεγαλύτερους κατά κεφαλήν συνεισφέροντες στην άμυνα και στην ασφάλειά της.
Σχετικά με την κυριαρχία στην Αρκτική, στηρίζουμε σθεναρά τη Γροιλανδία και τη Δανία και υποστηρίζουμε πλήρως το μοναδικό τους δικαίωμα να καθορίζουν το μέλλον της Γροιλανδίας.
Η δέσμευσή μας στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ είναι ακλόνητη, επομένως συνεργαζόμαστε με τους συμμάχους μας στο ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των Οκτώ Σκανδιναβικών-Βαλτικών Χωρών, για την περαιτέρω διασφάλιση των βόρειων και δυτικών πλευρών της Συμμαχίας, μεταξύ άλλων μέσω των πρωτοφανών επενδύσεων του Καναδά σε ραντάρ με ικανότητα πέρα από τον ορίζοντα, σε υποβρύχια, σε αεροσκάφη και σε στρατιωτικό προσωπικό στο έδαφος – στρατιωτικό προσωπικό στον πάγο.
Ο Καναδάς αντιτίθεται σθεναρά στους δασμούς για τη Γροιλανδία και ζητά στοχευμένες συνομιλίες για την επίτευξη των κοινών μας στόχων για ασφάλεια και ευημερία στην Αρκτική.
Στο πολυμερές εμπόριο, υποστηρίζουμε τις προσπάθειες για την οικοδόμηση μιας γέφυρας μεταξύ της Σύμπραξης των Χωρών του Ειρηνικού (TPP) και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θα δημιουργήσει ένα νέο εμπορικό μπλοκ 1,5 δισεκατομμυρίου ανθρώπων.
Στα κρίσιμα ορυκτά, σχηματίζουμε λέσχες αγοραστών με άξονα την ομάδα χωρών G7 ώστε ο κόσμος να μπορέσει να διαφοροποιηθεί από τη συγκεντρωμένη προσφορά. Και στην τεχνητή νοημοσύνη, συνεργαζόμαστε με δημοκρατίες – ομοϊδεάτες, ώστε να διασφαλίσουμε ότι στο τέλος δεν θα αναγκαστούμε να επιλέξουμε μεταξύ ηγεμονικών δυνάμεων και υπερ-παρόχους υποδομών.
Αυτό δεν είναι αφελής πολυμέρεια, ούτε βασίζεται στους θεσμούς τους (σ.Π/Β: προφανώς εννοεί τους θεσμούς των μεγάλων δυναμεων). Είναι η οικοδόμηση συνασπισμών που λειτουργούν ανά ζήτημα με εταίρους που μοιράζονται αρκετό κοινό έδαφος ώστε να δράσουν από κοινού. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτή θα είναι η συντριπτική πλειοψηφία των εθνών. Αυτό που κάνει είναι να δημιουργεί ένα πυκνό δίκτυο συνδέσεων σε ολόκληρο το εμπορικό φάσμα, στις επενδύσεις, στον πολιτισμό, ένα δίκτυο από το οποίο μπορούμε να αντλήσουμε μελλοντικές προκλήσεις και ευκαιρίες.
Η άποψή μας είναι ότι οι μεσαίες δυνάμεις πρέπει να δράσουν από κοινού, γιατί αν δεν είμαστε στο τραπέζι, είμαστε στο μενού.
Αλλά θα έλεγα επίσης ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αντέξουν οικονομικά, προς το παρόν, να προχωρήσουν μόνες τους. Έχουν το μέγεθος της αγοράς, τη στρατιωτική ικανότητα και την μόχλευση για να υπαγορεύουν όρους. Οι μεσαίες δυνάμεις δεν μπορούν. Αλλά όταν διαπραγματευόμαστε μόνο διμερώς με έναν ηγεμόνα, διαπραγματευόμαστε από θέση αδυναμίας. Δεχόμαστε ό,τι προσφέρεται. Ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για να είμαστε οι πιο εξυπηρετικοί.
Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι υποκρισία άσκησης κυριαρχίας με παράλληλη αποδοχή της υποταγής.
Σε έναν κόσμο ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, οι χώρες που βρίσκονται ενδιάμεσα έχουν μια επιλογή: να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εύνοια ή να συνενωθούν και να δημιουργήσουν έναν τρίτο δρόμο με ουσιαστικό αντίκτυπο. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στην άνοδο της σκληρής ισχύος να μας τυφλώσει απέναντι στο γεγονός ότι η δύναμη της νομιμότητας, της ακεραιότητας και των κανόνων θα παραμείνει ισχυρή εάν επιλέξουμε να την ασκήσουμε από κοινού.
Αυτό με φέρνει πίσω στον Χάβελ. Τι σημαίνει για τις μεσαίες δυνάμεις «να ζουν την αλήθεια»;
Πρώτον, σημαίνει να κατονομάζουμε την πραγματικότητα. Να σταματήσουμε να επικαλούμεθα την Διεθνή Τάξη που βασίζεται σε κανόνες σαν κάτι που λειτουργεί ακόμα, όπως υποτίθεται πως κάνει. Να την ονομάσουμε όπως πραγματικά είναι: Ένα σύστημα εντεινόμενης αντιπαλότητας μεγάλων δυνάμεων όπου οι ισχυρότεροι επιδιώκουν τα συμφέροντά τους χρησιμοποιώντας την οικονομική ολοκλήρωση ως μέσο εξαναγκασμού.
Σημαίνει να ενεργούμε με συνέπεια, εφαρμόζοντας τα ίδια πρότυπα σε συμμάχους και αντιπάλους. Όταν οι μεσαίες δυνάμεις επικρίνουν τον οικονομικό εκφοβισμό από τη μία κατεύθυνση αλλά σιωπούν όταν προέρχεται από την άλλη, στην πραγματικότητα «τοποθετούν την πινακίδα στην βιτρίνα».
Σημαίνει να οικοδομούμε αυτό στο οποίο ισχυριζόμαστε ότι πιστεύουμε, αντί να περιμένουμε την αποκατάσταση της παλιάς τάξης πραγμάτων. Σημαίνει την δημιουργία θεσμών και συμφωνιών που λειτουργούν όπως περιγράφεται και σημαίνει την μείωση της μόχλευσης που επιτρέπει τον καταναγκασμό.
Αυτό σημαίνει οικοδόμηση μιας ισχυρής εγχώριας οικονομίας. Θα πρέπει να είναι η άμεση προτεραιότητα κάθε κυβέρνησης.
Και η διαφοροποίηση σε διεθνές επίπεδο δεν είναι απλώς οικονομική σύνεση: είναι η υλική βάση για μια ειλικρινή εξωτερική πολιτική, επειδή οι χώρες κερδίζουν το δικαίωμα στις αρχές μειώνοντας την ευαλωτότητά τους στα αντίποινα.
Ο Καναδάς λοιπόν… Ο Καναδάς έχει αυτό που θέλει ο κόσμος. Είμαστε μια ενεργειακή υπερδύναμη. Διαθέτουμε τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών. Έχουμε τον πιο μορφωμένο πληθυσμό στον κόσμο. Τα συνταξιοδοτικά μας ταμεία είναι από τους μεγαλύτερους και τους πιο εξελιγμένους επενδυτές στον κόσμο. Με άλλα λόγια, έχουμε κεφαλαιακό ταλέντο. Έχουμε επίσης μια κυβέρνηση με τεράστια δημοσιονομική ικανότητα να ενεργεί αποφασιστικά. Και έχουμε τις αξίες τις οποίες επιδιώκουν πολλοί άλλοι.
Ο Καναδάς είναι μια πλουραλιστική κοινωνία που λειτουργεί. Η δημόσια πλατεία μας είναι θορυβώδης, ποικιλόμορφη και ελεύθερη. Οι Καναδοί παραμένουν αφοσιωμένοι στη βιωσιμότητα. Είμαστε ένας σταθερός και αξιόπιστος εταίρος σε έναν κόσμο που δεν είναι, ένας εταίρος που χτίζει και εκτιμά τις σχέσεις μακροπρόθεσμα.
Κι έχουμε και κάτι ακόμη: Αναγνωρίζουμε το τι συμβαίνει και διαθέτουμε την αποφασιστικότητα να ενεργήσουμε ανάλογα. Καταλαβαίνουμε ότι αυτή η ρήξη απαιτεί κάτι περισσότερο από μία προσαρμογή: Απαιτεί ειλικρίνεια για τον κόσμο όπως είναι.
Βγάζουμε «την πινακίδα από την βιτρίνα».
Ξέρουμε ότι η παλιά τάξη δεν επιστρέφει. Δεν πρέπει να θρηνούμε. Η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική, αλλά πιστεύουμε ότι από το ρήγμα μπορούμε να χτίσουμε κάτι μεγαλύτερο, καλύτερο, ισχυρότερο, δικαιότερο. Αυτό είναι το καθήκον των μεσαίων δυνάμεων, των χωρών που έχουν τα περισσότερα να χάσουν από έναν κόσμο περιχαρακωμένων φρουρίων και τα περισσότερα να κερδίσουν από την γνήσια συνεργασία.
Οι ισχυροί έχουν τη δύναμή τους. Αλλά έχουμε κι εμείς κάτι: την ικανότητα να σταματήσουμε να προσποιούμαστε, να ονομάζουμε τις πραγματικότητες με τα ονόματά τους, να οικοδομούμε τη δύναμή μας στο εσωτερικό και να ενεργούμε από κοινού.
Αυτός είναι ο δρόμος του Καναδά. Τον επιλέγουμε ανοιχτά και με αυτοπεποίθηση, και είναι ένας δρόμος ορθάνοιχτος σε κάθε χώρα που είναι πρόθυμη να τον ακολουθήσει μαζί μας.
Σας ευχαριστώ πολύ.
Απόδοση στα Ελληνικά: Πετροβούβαλος/Αβέρωφ
Πηγή για το κείμενο του λόγου στα αγγλικά: The Military Analyst Το υπόλοιπο άρθρο στην πηγή ΔΕΝ εκφράζει σε πολλά σημεία τον Αβέρωφ.
H φωτογραφία του Mark Carney στο World Economic Forum στο Νταβός είναι από το Wikimedia Commons
0 Σχόλια
Tο kozanara.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.