Ο πόλεµος στο Ιράν έχει αποκαλύψει µια σκληρή αλήθεια
Του Βασίλη Λύκου *
Ζούµε σε καιρό που η «πράσινη ανάπτυξη» έχει γίνει δηµοφιλές µοτίβο για πολιτικούς, εταιρείες και media. Είναι το πανό που υψώνουν στις συνόδους για το κλίµα, οι διακηρύξεις εταιρικής υπευθυνότητας και τα επιχειρηµατικά σχέδια ESG («Environmental, Social, Governance»). Ολοι µιλούν για µείωση ρύπων, για βιωσιµότητα, για οικολογία – αλλά όταν η πραγµατική κρίση χτυπάει τις ενεργειακές υποδοµές και το περιβάλλον, αναδεικνύεται η γυµνή, ωµή αλήθεια: αυτό που νοιάζει την εξουσία και το κεφάλαιο είναι η αγορά, όχι η ζωή του πλανήτη.
Το καλύτερο παράδειγµα βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο τον Μάρτιο του 2026. Οι ισραηλινές αεροπορικές επιθέσεις σε µερίδα του τεράστιου κοιτάσµατος φυσικού αερίου South Pars/North Dome GasCondensate field στον Περσικό Κόλπο –το µεγαλύτερο στον κόσµο– και στη συνοδευόµενη ενεργειακή υποδοµή γύρω από το Ασαλουγέχ (Asaluyeh) στο Ιράν είχαν αποτέλεσµα τη ζηµιά σε ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 12% της συνολικής παραγωγής φυσικού αερίου του Ιράν.
Το πεδίο αυτό, που συνδέει Ιράν και Κατάρ, λειτουργούσε ως πηγή ζωής για εκατοµµύρια τόνους ενέργειας που κινούν την παγκόσµια οικονοµία. Αυτή την οικονοµία που µε υπερηφάνεια δηλώνει πράσινη όταν υπόσχεται ανανεώσιµες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ), αλλά γίνεται αδίστακτη όταν χάνει δολάρια από διακοπές της παραγωγής fossil fuels.
Η επίθεση πυροδότησε φωτιές και εκτεταµένες ζηµιές σε αγωγούς, δεξαµενές και εγκαταστάσεις στον Κόλπο, χαλώντας αµέσως όχι µόνο ενεργειακές ροές αλλά και την αυταπάτη ότι οι «οικολογικές αξίες» είναι πάνω από τα κέρδη. Η στόχευση ενός ενεργειακού πόρου τέτοιας σηµασίας δείχνει καθαρά την πραγµατική ιεράρχηση: αρχικά η αγορά και τα χρηµατιστήρια, µετά η γεωπολιτική δύναµη και τελευταίο –αν ποτέ– το περιβάλλον ή οι άνθρωποι.
Τα αποτελέσµατα ήταν άµεσα: οι τιµές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου εκτοξεύτηκαν. Το αργό τύπου Brent crude είδε άνοδο πάνω από 114 δολάρια το βαρέλι µόνο την ηµέρα που εκδηλώθηκε η ένταση, στο υψηλότερο επίπεδο της χρονιάς, ενώ οι αγορές φυσικού αερίου σηµείωσαν πολύ σηµαντικά άλµατα.
Ταυτόχρονα οι φοβίες για διακοπή της διέλευσης πόρων από τα κρίσιµα Στενά του Ορµούζ –απ’ όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσµιου εµπορίου πετρελαίου– ενίσχυσαν περαιτέρω τις ανησυχίες για ενεργειακή ασφάλεια και πίεσαν τις χρηµαταγορές.
Αυτό που δεν άκουσες στις λεονταρίστικες δηλώσεις για «πράσινη πρόοδο» είναι η αλήθεια για το τι σηµαίνει αυτή η κρίση για τον πλανήτη: οι εκποµπές ρύπων αυξήθηκαν, οι τοξικές ουσίες που απελευθερώθηκαν στην ατµόσφαιρα λόγω καµένων εγκαταστάσεων δεν µετρήθηκαν, η βιοποικιλότητα στον Κόλπο απειλείται και οι παραγωγικές ζωές εκατοµµυρίων ανθρώπων κινδυνεύουν – όλα αυτά σε ένα περιβάλλον που το υπερασπίζονται µε λόγια αλλά όχι µε πράξεις.
Και τι έγινε; Οι τράπεζες, οι πολιτικοί, τα funds που επενδύουν σε «πράσινες επιχειρήσεις» έσπευσαν να µιλήσουν για σταθερότητα αγορών, για σχέδια εξισορρόπησης της προσφοράς και για οµαλοποίηση τιµών, ενώ κανείς δεν πραγµατοποίησε λεπτοµερή εκτίµηση περιβαλλοντικών συνεπειών.
Οταν µια «πράσινη ανάπτυξη» αποδεικνύεται ικανή να επιβιώνει µόνο όταν οι τιµές στην ενέργεια είναι ευνοϊκές για κέρδη και εξαφανίζεται όταν η φύση πληρώνει το τίµηµα, τότε ξέρεις ότι δεν έχεις µπροστά σου οικολογία – έχεις κάποια καλοσχεδιασµένη βιτρίνα.
Η ίδια η ιδέα της πράσινης µετάβασης µεταλλάσσεται σε µια «πράσινη διαφήµιση»: επενδύσεις σε ΑΠΕ χρησιµοποιούνται για να καλύψουν την αµείλικτη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιµα, που τελικά αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του σύγχρονου καπιταλισµού. Οι πολιτικοί υπόσχονται ΑΠΕ, αλλά στρατηγικές όπως η επέκταση του φυσικού αερίου, των υποδοµών LNG και των δικτύων µεταφοράς «πράσινης» ενέργειας λειτουργούν –στην πραγµατικότητα– ως δίχτυ ασφαλείας για τα κέρδη των εταιρειών και όχι για το περιβάλλον.
Ο πόλεµος στο Ιράν –και σε πολλές άλλες γωνιές του πλανήτη– έχει αποκαλύψει µια σκληρή αλήθεια: οι ενεργειακές κρίσεις και οι στρατιωτικές συγκρούσεις που επηρεάζουν την παγκόσµια παραγωγή και ροή ενέργειας εµπνέουν φόβο στις αγορές, αλλά όχι ανάλογη ευαισθησία για το περιβάλλον. Οι κυβερνήσεις που υποστηρίζουν περιβαλλοντικές πολιτικές δεν διακόπτουν τις συµφωνίες για πετρέλαιο, δεν περιορίζουν την εξόρυξη ούτε επιβάλλουν αυστηρούς κανόνες σε όσους καταστρέφουν το περιβάλλον σε καιρό ειρήνης ή πολέµου.
Ισως η µεγαλύτερη απάτη στην ανθρωπότητα σήµερα να µην είναι οι αεροπορικές επιθέσεις ή οι γεωπολιτικές τακτικές, αλλά το γεγονός ότι πληρώνουν για να κάνουν εκατοµµύρια ανθρώπους να πιστεύουν ότι οι λέξεις «πράσινη» και «δίκαιη» ανάπτυξη έχουν νόηµα όταν οι πράξεις δείχνουν το αντίθετο.
Αν θέλουµε πραγµατικά να σώσουµε τον πλανήτη, πρέπει πρώτα να σταµατήσουµε να κάνουµε πράσινη διαφήµιση και να αρχίσουµε να κάνουµε πράσινες πράξεις. Αυτό σηµαίνει να βάλουµε το περιβάλλον πάνω από τα χρηµατιστήρια, πάνω από τα κέρδη, πάνω από το χρήµα. Είναι καιρός να σταµατήσουµε να θρηνούµε για την απώλεια περιβαλλοντικών αξιών µόνο όταν αυτές γίνονται οικονοµικές απώλειες και να αρχίσουµε να τις υπερασπιζόµαστε ακόµα και όταν οι αγορές λένε ότι «δεν συµφέρει».
Αυτή είναι η πραγµατική πρόκληση και όχι οι στρογγυλές λέξεις στα συνέδρια, αλλά οι σκληρές αποφάσεις που θυσιάζουν το κέρδος για τη ζωή.
* Ο Βασίλης Λύκος είναι δρ Ολοκληρωµένης Περιβαλλοντικής ∆ιαχείρισης του Πανεπιστηµίου Κρήτης και ανεξάρτητος περιφερειακός σύµβουλος Στερεάς Ελλάδας
0 Σχόλια
Tο kozanara.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.