H διαρκής κρίση ως σύστημα

Διαβάζοντας «ψυχοπολιτικά» τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν

Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *

Φαντάσου έναν άνθρωπο κλεισμένο σε έναν θάλαμο σάουνας.

Στην αρχή η θερμοκρασία είναι ανεκτή. Ιδρώνει λίγο, αλλά το αντέχει. Ξαφνικά, κάποιος έξω αρχίζει να πειράζει τον θερμοστάτη.

Η θερμοκρασία ανεβαίνει. Ο άνθρωπος δυσφορεί. Πριν φτάσει στο όριο, πέφτει ξανά. Ανακουφίζεται. Μετά ανεβαίνει πάλι. Πιο πολύ αυτή τη φορά. Μετά πέφτει. Μετά ανεβαίνει.

Ξανά και ξανά. Δεν τον αφήνουν ούτε να καεί, ούτε να ηρεμήσει.

Στην αρχή αντιδρά. Μετά ανησυχεί. Μετά εξαντλείται. Στο τέλος… συνηθίζει. Δεν ξέρει πια ποια είναι η «φυσιολογική» θερμοκρασία.

Ξέρει μόνο ότι κάποιος άλλος την ρυθμίζει.

Κάπως έτσι λειτουργεί και η σύγκρουση μεταξύ των Η.Π.Α. και του Ιράν. Μάλλον κάπως έτσι λειτουργεί και η "ελληνική κρίση".

Υπάρχουν πόλεμοι που τελειώνουν. Και υπάρχουν πόλεμοι που δεν τελειώνουν ποτέ. Αυτό που συμβαίνει εδώ ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Υπήρχε πάντα ένταση, αλλά ποτέ αποτέλεσμα. Υπήρχαν πάντα γεγονότα ,αλλά ποτέ κατάληξη.

Υπήρχε πάντα σύγκρουση, αλλά ποτέ τέλος.

Και αυτό γιατί δεν παρακολουθούμε έναν πόλεμο. Παρακολουθούμε ένα σύστημα.

Από το 1979, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν βρίσκονται απλώς σε αντιπαράθεση. Διατηρούν μια σταθερή κατάσταση έντασης.

Κυβερνήσεις άλλαξαν. Στρατηγικές άλλαξαν. Συνθήκες άλλαξαν.

Η ένταση έμεινε. Όχι επειδή δεν μπορούν να τη λύσουν, αλλά επειδή δεν προσπαθούν πραγματικά να τη λύσουν. Την διαχειρίζονται. Η σχέση τους δεν είναι απλώς σύγκρουση. Είναι μια αρχιτεκτονική έντασης.

Ένα σύστημα που δεν επιδιώκει τη νίκη, αλλά τη διατήρηση της μεταβλητότητας της θερμοκρασίας, έτσι ώστε αν η θερμοκρασία πέσει πολύ, το σύστημα αποδυναμώνεται. Αν ανέβει πολύ, καταρρέει. Χρειάζεται να μένει στο «λίγο πριν».

Και εδώ μπαίνει ο πραγματικός «θερμοστάτης». Τα στενά του Ορμούζ. Ανοίγουν, η ένταση πέφτει. Απειλούνται, η ένταση ανεβαίνει. Κλείνουν, οι τιμές της ενέργειας αυξάνονται, το στρες των ανθρώπων αυξάνεται. Ανοίγουν, οι τιμές πέφτουν, το στρες μειώνεται.

Δηλώσεις, κυρώσεις, επεισόδια, «ατυχήματα». Η θερμοκρασία ρυθμίζεται. Όχι τυχαία. Συστημικά.

►Οι πόλεμοι της παγκοσμιοποίησης: Τελειώνουν ποτέ ή μήπως μόνο αρχίζουν;

Της Εβελίνας Χατζηδάκη

Η σύγκρουση λειτουργεί σαν γεωπολιτικός θερμοστάτης: Πάρα πολλή ειρήνη αποδυναμώνει τις δομές ισχύος. Πάρα πολύς πόλεμος τις καταστρέφει. Η διαρκής κρίση τις διατηρεί. Όπως και η Μνημονιακή κρίση στην Ελλάδα.

Και κάπου εκεί, η «Διεθνής των Αγορών» δεν παρακολουθεί απλώς. Ρυθμίζει. Και κερδίζει.

Ο Carl Schmitt είχε πει ότι η πολιτική θεμελιώνεται στη διάκριση φίλου–εχθρού. Εδώ βλέπουμε κάτι πιο προχωρημένο: Δεν έχουμε απλώς εχθρούς. Έχουμε αμοιβαία αναγκαίους εχθρούς.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν συγκρούονται μόνο.

Αλληλο-ορίζονται.

Ο Byung-Chul Han περιγράφει όλο αυτό ως ψυχοπολιτική.

Η ένταση παράγει φόβο, αυξάνει την εγρήγορση, κινητοποιεί -ή όχι- τις κοινωνίες, δικαιολογεί πολιτικές και κυρίως δεν χρειάζεται ποτέ να ολοκληρωθεί

Οι κρίσεις δεν είναι αποτυχίες του συστήματος. Είναι ο τρόπος λειτουργίας του.

Και τότε επιστρέφουμε στον άνθρωπο μέσα στη σάουνα.

Στην αρχή αντιδρά. Μετά κουράζεται. Μετά προσαρμόζεται.

Και στο τέλος παύει να ρωτά: «Γιατί ανεβαίνει η θερμοκρασία;» ή «ποιός μαλ....ας πειράζει τον θερμοστάτη ;»

Ρωτά μόνο: «Πότε θα πέσει λίγο για να αντέξω;»

Και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό σημείο. Ο άνθρωπος που εκτίθεται διαρκώς σε ελεγχόμενη ένταση εξαντλείται, απευαισθητοποιείται, "παγώνει", μουδιάζει, συνηθίζει.

Και τότε δεν αμφισβητεί. Απλώς αντέχει.

Ποιος ωφελείται από μια σύγκρουση που δεν τελειώνει ποτέ;

Η απάντηση είναι απλή: γεωπολιτικά συμφέροντα, το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα, τα ενεργειακά δίκτυα, οι πολιτικές ελίτ, η διεθνής των Αγορών.

Όλα λειτουργούν καλύτερα μέσα σε μια ελεγχόμενη αστάθεια.

Γι’ αυτό και η σύγκρουση δεν λήγει. Γιατί η λήξη της θα κατέστρεφε το σύστημα που τη συντηρεί.

Η πιο επικίνδυνη μορφή πολέμου δεν είναι αυτή που φαίνεται.

Είναι αυτή που λειτουργεί χωρίς να ονομάζεται πόλεμος. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει (και) εδώ.

Οι άνθρωποι νομίζουμε ότι παρακολουθούμε μια κρίση. Στην πραγματικότητα, ζούμε μέσα σε έναν μηχανισμό.

Και εδώ αλλάζει το ουσιαστικό ερώτημα. Δεν είναι: «πότε θα τελειώσει αυτό;»

Αλλά: «τι κάνεις εσύ όταν καταλαβαίνεις ότι δεν πρόκειται να τελειώσει;»

Γιατί ο θερμοστάτης θα συνεχίσει να ανεβοκατεβαίνει.

Αλλά από τη στιγμή που το δεις, δεν ιδρώνεις πια με τον ίδιο τρόπο.