Του Σπύρου Στάλια *
Ο νεοφιλελευθερισμός δεν ξεκίνησε από τα οικονομικά, αλλά από μια συγκεκριμένη ανθρωπολογία. Ξεκίνησε από τον Οικονομικό Άνθρωπο ("Homo Economicus").
Η βασική προϋπόθεση του νεοφιλελευθερισμού είναι ότι ο άνθρωπος είναι ένα έλλογο ον που στόχο έχει την μεγιστοποίηση της ωφέλειάς του. Θεωρεί ότι γεννιόμαστε "προγραμματισμένοι" να κοιτάμε το ατομικό μας κέρδος. Σε κάθε απόφαση (από το τι θα αγοράσουμε μέχρι το ποιον/α θα παντρευτούμε, κατά τον Gary Becker), ζυγίζουμε το κόστος και το όφελος.
Συνεπώς αν όλοι κυνηγούν το κέρδος τους, τότε ο ανταγωνισμός θα οδηγήσει στην καλύτερη δυνατή τιμή και ποιότητα για όλους.
Είναι η "Αόρατος Χείρ" του Adam Smith σε μια πιο επιθετική, σύγχρονη έκδοση.
Εδώ έρχεται η σύγκρουση με τον Δυτικό Ανθρωπισμό που έχει βάση στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, και που οικονομικά εκφράζεται σήμερα απο την Μετακεϋνσιανή Ακαδημία Σκέψης.
Στον νεοφιλελευθερισμό, η «Αιδώς» (η ντροπή) και η «Δίκη» (η δικαιοσύνη) δεν είναι έμφυτες αρετές, αλλά κόστη. Ο άνθρωπος δεν αποφεύγει την αδικία επειδή είναι κακός, αλλά επειδή φοβάται την ποινή (το κόστος). Αν το κέρδος από μια αδικία είναι μεγαλύτερο από την πιθανή ποινή, ο "ορθολογικός" άνθρωπος του νεοφιλελευθερισμού θα αδικήσει.
Ποιος είναι ο Απόλυτος Κριτής σε ένα τέτοιο οικονομικό περιβάλλον, όπως ας πούμε στην ευρωζώνη.
Αφού ο άνθρωπος είναι ένας "υπολογιστής κέρδους", τότε η μόνη δομή που μπορεί να τον οργανώσει είναι η Αγορά. Το Κράτος θεωρείται ανίκανο γιατί δεν έχει το κίνητρο του κέρδους. Η Παιδεία και η Υγεία αντιμετωπίζονται ως "αγορές υπηρεσιών" και όχι ως δικαιώματα.
Γιατί αυτή η προϋπόθεση μας ενδιαφέρει; Γιατί πάνω σε αυτήν πάτησε η Ευρωζώνη:
"Αφήστε τις αγορές ελεύθερες, οι άνθρωποι θα κυνηγήσουν το κέρδος και η Ελλάδα θα αναπτυχθεί."
Η πραγματικότητα όμως τα διέψευσε: Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο ένας κυνηγός κέρδους. Είναι και μέλος μιας κοινότητας. Όταν οι μεγάλες εταιρείες (όπως λέει και ο Galbraith ) μεγιστοποιούν το δικό τους κέρδος, συχνά το κάνουν εις βάρος της εθνικής ωφέλειας.
Δεδομένων αυτών ποιος θεωρείται καλός πολίτης για το σύστημα της ευρωζώνης; Το σύστημα απαιτεί ο εργαζόμενος να είναι «Ευέλικτος». Ζητά να αποδεχτεί ότι η εργασία είναι ένα εμπόρευμα που η τιμή του πρέπει να πέφτει για να παραμένει η χώρα «ανταγωνιστική». Με άλλα λόγια να δουλεύει περισσότερο με λιγότερα, να αλλάζει επαγγέλματα ανάλογα με τις ανάγκες της αγοράς και να μην έχεις απαιτήσεις για μόνιμη ασφάλεια. Στην ουσία, σ ζητούν να εσωτερικεύσει την ανασφάλεια ως «εκσυγχρονισμό».
Το σύστημα απαιτεί να είναι «Συνεπής Καταναλωτής-Οφειλέτης» Εφόσον η Ελλάδα δεν παράγει πια αρκετά (λόγω της αποβιομηχάνισης που έφερε το ευρώ), ο ρόλος του είναι να καταναλώνεις προϊόντα του Βορρά. Επειδή οι μισθοί είναι χαμηλοί, ζητούν να το κάνεις αυτό μέσω δανεισμού. Έτσι, μετατρέπεται σε έναν μόνιμο οφειλέτη. Ο «καλός πολίτης» για την ΕΚΤ είναι αυτός που εξυπηρετεί το χρέος του (ιδιωτικό και δημόσιο) χωρίς διαμαρτυρία.
Απαιτεί ακόμα την «Φορολογική Υποταγή» χωρίς Αντάλλαγμα. Ζητά να πληρώνεις υψηλούς φόρους (κυρίως έμμεσους, όπως ο ΦΠΑ που χτυπάει τους φτωχότερους), όχι για να έχει καλύτερη Παιδεία και Υγεία (αφού αυτές πρέπει να ιδιωτικοποιηθούν), αλλά για να τροφοδοτούνται τα πλεονάσματα. Γιατί; Για να διασφαλίζεται ότι η χώρα θα μπορεί πάντα να αποπληρώνει τους δανειστές.
Ο «καλός πολίτης» εδώ είναι αυτός που δέχεται να υποβαθμίζεται το νοσοκομείο της γειτονιάς του, αρκεί να μην κινδυνεύσει η πιστοληπτική ικανότητα της χώρας.
Το σύστημα λέει: «Αν γίνεις ο τέλειος Homo Economicus —αν δουλεύεις σκληρά, αν δεν ζητάς αυξήσεις και αν πληρώνεις τα χρέη σου— τότε η οικονομία θα ανθίσει και θα ωφεληθείς».
Αλλά όπως τόνισε ο Galbraith, η πραγματικότητα είναι άλλη:
Όσο ο εργαζόμενος πειθαρχεί, η εξουσία μεταφέρεται από το κράτος (που θα μπορούσε να ελέγξεις με την ψήφο του) προς τις ανώνυμες εταιρείες και τους μη εκλεγμένους τεχνοκράτες της Φρανκφούρτης.
Το σύστημα απαιτεί οι εργαζόμενοι να απεμπολήσουν την «Αιδώ» (τη συλλογική αξιοπρέπεια) και τη «Δίκη» (το δίκαιο αίτημα για ανακατανομή του πλούτου) χάριν της «σταθερότητας του ευρώ».
Στην ουσία, ζητούν οι εργαζόμενοι να είσαι ιδιώτες που κοιτάζουν μόνο την επιβίωσή του, ενώ αυτοί διαχειρίζονται τον πλούτο της χώρας.
Τελικά ο Πολίτης του Ευρώ είναι το θύμα της «συγκάλυψης» που περιγράφει ο Galbraith. Πείθεται ότι η οικονομία είναι μια ουδέτερη επιστήμη και όχι ένα πολιτικό όργανο.
Δέχεται να αυτοαποκαλείται «έξυπνος» επειδή επιβιώνει με ψίχουλα, ενώ την ίδια ώρα οι ανώνυμες εταιρείες και το κράτος-υπάλληλος των Βρυξελλών του στερούν το δικαίωμα να ορίζει το μέλλον του.
Είναι ο πολίτης που δεν αντιλαμβάνεται ότι η οικονομική επιστήμη, όπως διδάσκεται σήμερα στην Ευρωζώνη, είναι ο μηχανισμός της τύφλωσής του.
Η επιστροφή στη Δραχμή δεν είναι απλώς μια οικονομική επιλογή, είναι η πράξη ενός ανθρώπου που ανέκτησε την όρασή του.
* Σπύρος Στάλιας, spyridonstalias@hotmail.com
New York 28/2/2026
Πηγή: social media
0 Σχόλια
Tο kozanara.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.